lunes, 20 de enero de 2014

O nome da frauta

Parece claro que no referente ó nome que se lle da á frauta de bico hai unha coincidencia entre os distintos idiomas dos país onde este instrumento tivo aceptación, tanto na vertiente "doce" como "de bico" ou "de bloque".

Así, no noso idioma referímonos a ela indistintamente como "frauta de bico" ou "frauta doce", o primeiro en clara referencia ó extremo polo que se sopla (que se asemella ó peteiro dunha ave, a velahí tedes o orixe do nome deste blog) e o segundo polas características do seu son. Noutros países coñécese dos seguintes xeitos:
  • En Francia como "flûte à bec" ou "flûte douce" (tamén "flûte d'Angleterre" ou "flûte droite", un pola súa procedencia e outro por ser dereita-directa-recta, ambos en clara contraposición ó traverso tamén coñecido no seu día como frauta alemana).
  • En Italia, "flauto dolce" ou sinxelamente "flauto".
  • En Alemania "blockflöte" resaltando a existencia do bloque que axuda a dirixir o aire, do mesmo xeito que en Inglaterra era una "fipple flute", ainda que neste último país "fipple flute" é un término xenérico que abrangue a calquera instrumento que teña o devandito bloque e non é exclusivo da frauta de bico.
  • En Inglaterra tamén existe "beak flute", posiblemente como traducción do francés "flûte à bec". Pero o nome inglés maís recoñecido mundialmente é, curiosamente, "recorder", completamente alonxado do patrón común.
"Recorder" ten varios significados; ademáis de frauta de bico ou doce,  significa grabador ou rexistrador, para divertimento de que empregue traductores automáticos e se atope con "i'm playing the recorder" traducido como "estou a xogar o grabador". Ten relación con "record", rexistro, e deriva a fin de contas do latín de "re-" (prefixo co sentido de "de novo, outra vez") e "cor-cordis" (corazón) de onde proceden recordar, recordo, recordatorio, e tantas outras.
A relación con "record", rexistro, podería parecer o camño a percorrer, non tanto polo significado archivístico ou informático de "rexistro" senon polo musical: rexistro agudo ou grave o ben o rexistro dun órgano. Puidera parecer que por aquí vena a relación: a frauta sonaba en determiando rexistro da voz humana ou ben sonaba como un rexistro típico dun órgano de tubos. A metonimia fai o resto. Pero este "rexistro" é o de arquivo, o da lembranza ou recordo xa que o rexistro dun órgano, en inglés, é stop e non record. A fin de contas un arquivo permite lembrar feitos, datas, acontecementos.
Este rexistro é un falso amigo, tanto como o é "bizarre" de "bizarro", o primeiro é "estrafalario, choqueiro" e o segundo é "valiente, esforzado, xeneroso, lúcido, espléndido". Nada que ver. De momento.

No inglés medieval, record tiña un significado xa perdido hoxe, de "practiicar, cantar ou repetir unha melodía" e xa se coñecía por recorder á frauta de bico a principios do sXV.

Así pois, recorder ten que ver máis coa lembraza, o recordo (se nos quedamo co "repetir unha melodía") que co rexistro do órgano ou cunha grabadora.

Non o esquezades.

No hay comentarios:

Publicar un comentario